Çocuk Sosyolojisi Bağlamında Özel Gereksinimli Çocukların Hakları: Yapısal Engeller ve Öğretmenlerin Bakışı
Özet Görüntüleme: 224
/ 
PDF İndirme: 70
Anahtar Kelimeler:
Çocuk Sosyolojisi, Çocuk Hakları, Özel Gereksinimli ÇocuklarÖzet
Bu derleme makale, James ve Prout’un (2003) yeni çocukluk sosyolojisi yaklaşımı ve 1989 tarihli Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (ÇHS) bağlamında, özel gereksinimli çocukların eğitimde karşılaştığı yapısal engelleri ve öğretmenlerin perspektifini kuramsal bir çerçevede tartışmaktadır. Çalışma literatürde çocuk haklarına ilişkin çalışmaların çoğunlukla tipik gelişim gösteren çocuklara ve hukuksal düzenlemelere odaklandığını; özel gereksinimli çocukların haklarına ve bu hakların günlük eğitim uygulamalarında nasıl yaşama geçirildiğine ilişkin öğretmen görüşlerinin ise oldukça sınırlı biçimde ele alındığını göstermektedir. Bu çerçevede makale, Türkiye’de aile yapısı, kültürel değerler, ekonomik eşitsizlikler, eğitimin ticarileşmesi ve kamusal alanın güvensizleşmesi gibi etkenlerin, özel gereksinimli çocukların ayrım gözetmeme, gelişim ve katılım haklarının uygulanmasını nasıl sınırladığını irdelemektedir. Fiziksel çevre ve materyal yetersizlikleri, uyarlama eksiklikleri, akran ilişkilerinde yaşanan sorunlar ve öğretmenlerin farklılaştırılmış öğretim konusundaki destek ihtiyacı, özel gereksinimli çocukların eğitimde daha belirgin hak ihlalleriyle karşılaşmasına yol açmaktadır. Çalışmada, özel gereksinimli çocukların hem “çocuk” hem de “engelli” olma durumları nedeniyle çifte kırılganlık yaşadığı; hakların hayata geçirilmesinin yalnızca bireysel iyi niyetle değil, kapsayıcı eğitim politikaları, yapısal dönüşüm ve hak temelli pedagojik yaklaşımlarla mümkün olabileceği savunulmaktadır. Sonuç bölümünde, çocuk hakları odaklı hizmet içi eğitimlerin güçlendirilmesi, kapsayıcı eğitim için fiziki ve pedagojik altyapının iyileştirilmesi, öğretmen–aile–okul iş birliğinin artırılması ve çocuk sosyolojisi temelli saha araştırmalarının desteklenmesi önerilmektedir. Makale, bu yönleriyle özel gereksinimli çocukların haklarını çocuk sosyolojisi perspektifinden bütüncül olarak ele alan kuramsal bir katkı sunmaktadır.
Referanslar
Akın, M. H., Tüfekçioğlu, E. B., & Ergün, A. F. (2025). Türk ailesinde çocuğun anlam ve değeri: Türkiye aile yapısı araştırmasında eğilimler ve yönelimler. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 2025(Aile Özel Sayısı Cilt-2), 481-512. https://doi.org/10.21560/spcd.v2025i88554.1630418
Akyüz, E. (2001). Çocuk hakları sözleşmesinin temel ilkeleri ışığında çocuğun eğitim hakkı. Milli Eğitim Dergisi, 151.
Başaran, E. (2021). Çocukluk sosyolojisi tarihi. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (45), 465-470. https://doi.org/10.21497/sefad.944230
Berktaş, S. (2024). Çocukluğun Tarihsel ve Toplumsal Arka Planı. Çocuk ve Medeniyet Dergisi, 9(15), 119-141. https://doi.org/10.47646/CMD.2024.333
Birleşmiş Milletler. (1989). Convention on the Rights of the Child.
https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-child
Dirican, R. (2018). Tarihi süreçte çocukluk ve çocuk hakları. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 2(2), 51-62. https://doi.org/10.36731/cg.472028
Eğribel, E. (2019). Çocukluk sosyolojisi için evrensel giriş. Çocuk ve Medeniyet, 4(7), 41-60.
Erdoğan, T., & Vakıf, B. (2020). Çocukluk sosyolojisinin tarihsel gelişimi ve kuramsal temelleri. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (44), 461-486. https://doi.org/10.21497/sefad.845480
Freeman, M. (2009). Children’s rights as human rights: Reading the UNCRC. In The Palgrave handbook of childhood studies (pp. 377-393). London: Palgrave Macmillan UK.
Gürdal, Y. D. (2013). Sosyolojinin ihmal edilen kategorisi çocuklar üzerinden çocukluk sosyolojise ve sosyolojiye bakmak. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 15(4), 1-26.
Güler, M., & Ürey, M. (2022). An investigation of the attitudes of visually impaired middle school students toward the environment. Journal of Pedagogical Research, 6(5), 89-103.
Güler, M., & Ürey, M. (2025). Seeing beyond sight: How students with visual impairments conceptualize environmental issues. British Journal of Visual Impairment, 0(0). https://doi.org/10.1177/02646196251396533
Hehir, T. (2002). Eliminating ableism in education. Harvard educational review, 72(1), 1-33.
James, A., & Prout, A. (2003). Constructing and reconstructing childhood: Contemporary issues in the sociological study of childhood. Routledge.
Karabıyık, M. S. (2019). Yeni sosyolojilere doğru imkân ve fırsatlar: Bir disiplin olarak çocukluk sosyolojisi. Çocuk ve Medeniyet, 4(7), 163-178.
Koyuncu, F. (2019). Çocuk sosyolojisi kapsamında farklı çocukluk deneyimleri (Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Türkiye).
Mayall, B. (2000). The sociology of childhood in relation to children's rights. Int'l J. Child. Rts., 8, 243. https://doi.org/10.1163/15718180020494640
Mayall, B. (2015). The sociology of childhood and children's rights. In Routledge international handbook of children's rights studies (pp. 77-93). Routledge.
Öztürk, A. (2025). Çocukluk Sosyolojisi Çerçevesinde Çocuk Hakları. ASSOS İnsan ve Toplum Bilimlerinde Araştırmalar Dergisi, 2(2), 100-122.
Sharma, U., & Sokal, L. (2015). The impact of a teacher education course on pre‐service teachers' beliefs about inclusion: an international comparison. Journal of Research in Special Educational Needs, 15(4), 276-284. https://doi.org/10.1111/1471-3802.12043
Şirin, M. R. (2019). Değişen Çocuk ve Çocukluk Biraz Tarih ve Felsefe Biraz Sosyoloji ve Çocukluk Sosyolojisi. Çocuk ve Medeniyet, 4(7), 5-40.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. (1982). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 17863, 9 Kasım 1982). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.pdf
UNICEF. (2009). State of the World's Children: Celebrating 20 Years of the Convention on the Rights of the Child. Unicef.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Eğitimde Pedagojik Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
